پرستاری

آترواسکلروز یا تصلب شرایین( سفتی و سختی عروق)

شایعترین علت بیماری قلبی در ایلات متحده امریکا،  آترواسکلروز است، که یک حالت تجمع غیر طبیعی چربی، مواد و بافت فیبروزی در روی پوشش داخلی دیواره عروق خونی شریانی می باشد. این مواد سبب انسداد و تنگی عروق بخصوص عروق کرونر شده، بطوریکه جریان خون به اندامها و قلب کاهش می بابد.

آسیب شناسی آترواسکلروز

آترواسکلروز بصورت لایه های چربی در لایه داخلی شریان رسوب می کند، این ضایعات معمولاً از اوایل زندگی و شاید حتی در دوران کودکی آغاز میشود همه این لایه های چربی به سمت تولید ضایعات پیشرفته تر توسعه نمی یابند بلکه فاکتورهای ژنتیکی و محیطی در پیشرفت این ضایعات دخالت دارند. پیشرفت ادامه دار آترواسکلروز همراه با آسیب به دیواره عروقی شروع می شود. آسیب میتواند با سیگار کشیدن، پرفشاری خون و فاکتورهای دیگر شروع شود پس از آسیب دیواره عروق،  چربی، مواد و بافت فیبروزی، پلاکت و ماکروفاژها در دیواره رسوب و باعث ایجاد پلاک و تنکی عروق میشوند.

عوامل خطر ساز غیر قابل تعدیل

 1.    سابقه خانوادگی بیماری قلبی عروقی

2.    سن بیشتر از 45 سال برای مردان و بیشتر از 55 سال برای زنان

3.    جنس ( در مردان بیماری قلبی در سنین پایین تری نسبت به زنان ایجاد می شود)

4.    نژاد( بروز بیماری قلبی در سیاه پوستان نسبت به سفید پوستان بیشتر است)

عوامل خطر ساز قابل تعدیل

 1.    افزایش سطح چربی خون

2.    استعمال دخانیات و دود سیگار

3.    پرفشاری خون

4.    مرض قند

5.    چاقی

6.    عدم فعالیت فیزیکی

پیشگیری

کنترل چهار عامل خطر ساز قابل تعدیل ( اختلالات کلسترول، استعمال سیگار، پرفشاری خون و مرض قند) بعنوان برنامه ارتقاء سلامت در بیماری عروق کرونر محسوب می شوند.

1- کنترل اختلالات کلسترول

چها ر جزء متابولیسم چربی( کلسترول تام، LDL، HDL و تری گلیسریدها) در ایجاد بیماری قلبی موثرند.LDL  «کلسترول بد» نامیده می شود هنگامی که میزان آن در گردش خون زیاد شود می تواند باعث انسداد  شریان ها و افزایش خطر حمله قلبی و مغزی شود. وراثت،  خوردن چربیهای جامد باعث افزایش میزان LDL می شود. اگر هیپرکلسترولمی شما ارثی باشد اصلاحات غذایی نمی تواند بقدر کافی در کاهش کلسترول خون شما کمک کننده باشد.

زمانيکه کلسترول بد خون از حد طبيعي بالاتر رود همراه با مواد دیگر در دیواره عروق تغذیه کننده قلب و مغز رسوب مي کند، و در درازمدت رسوبات ايجاد شده باعث سختي ديواره شريانها و باريک شدن جريان خون عروق قلبي و کاهش خونرساني به آن مي شوند.

HDL «کلسترول خوب» نامید می شود و بدن را در مقابل بيماري قلبي محافظت مي نمايد لذا هر چه بيشتر باشد بهتر است. حدود یک چهارم تا یک سوم کلسترول خون توسط HDL انتقال می یابد. HDL با حمل LDL خون به سمت کبد مانع چسبیدن LDL به جدار رگ  میشود. مقادير کمتر از ۴۰ ميلي گرم  در دسي ليتر،‌ احتمال ابتلا به بيماريهاي قلبي را افزايش مي دهد .

آگاهي از سطح کلسترول خون بسيار مهم و حياتي است چرا که کاهش سطح کلسترول خون مي تواند بطور چشمگيري ميزان ابتلا به بيماريهاي قلبي - عروقي و احتمال سکته هاي قلبي را کاهش دهد . هر فرد ۲۰ ساله يا مسن تر بايد کلسترول خون خود را حداقل هر پنج سال يکبار اندازه گيري نمايد. معمولاً ميزان کلسترول خون پس از حدود ۹ تا ۱۲ ساعت ناشتا بودن اندازه گيري کنند.

مهمترين عوامل خطري که ميزان LDL و اثرات آن را تحت تأثير قرار ميدهد :

•            استعمال دخانيات

•            فشارخون بالا ( ۱۴۰ بر روی ۹۰ میلی متر جیوه تا بالاتر از آن )

•           ميزان HDL  پايين ( پايين تر از ۴۰ ميلي گرم در دسي ليتر خون )

•            سابقه خانوادگي ابتلا به بيماريهاي قلبي - عروقي در سنين پايين ( منظور بيماري قلبي - عروقي در پدر يا برادر در سن پايين تر از ۵۵ سال و يا بيماري قلبي - عروقي در مادر يا خواهر در سن کمتر از ۶۵ سال مي باشد ).

•            سن ۴۵ سال يا بالاتر در مردان و ۵۵ سال يا بالاتر در زنان .

درمان :

1- تغيير فرهنگ زندگي که عبارتند از : رژيم غذايي مناسب ، افزايش فعاليت بدني و کنترل وزن .

2- درمان دارويي :که البته در صورت لزوم حتماً بايد با روش اول آميخته شود.

2- تشویق به توقف استعمال دخانیات

سیگار کشیدن در بروز و تشدید بیماری عروق کرونر به سه روش زیر دخیل می باشد:

الف- استنشاق دود، سطح منوکسید کربن خون را افزایش و سطح اکسیژن خون را کاهش در نتیجهتوانایی پمپاژ قلب را کاهش می دهد.

ب- اسید نیکوتینیک موجود در توتون با آزاد کردن کاتکولامین ها، سرعت ضربان قلب و فشارخون را افزایش می دهد.  اسید نیکوتینیک همچنین باعث انقباض شریانهای کرونر و کاهش جریان خون قلب می شود.

ج- استعمال دخانیات باعث افزایش چسبندگی پلاکتها و در نتیجه احتمال افزایش لخته و ترومبوز می شود.

فواید ترك سیگار

- کاهش فشارخون 

- عملكرد ریه تا 30 درصد افزایش مى یابد.

- سرفه ، ترشحات و گرفتگی سینوسها ، خستگى و كوفتگى و میزان كم آوردن نفس كاهش مى یابد.

- میزان ابتلاء به انواع سرطانها کاهش می یابد.

- کاهش چین و چروك زودرس در پوست، زردى دندان ها، بیمارى هاى لثه، بوى بد لباس ها، زردى دست

 - افرادی که مصرف سیگار را متوقف می کنند خطر بروز بیماری قلبی 30 الی 50 درصد در سال اول کاهش می یابد و این خطر تا مادامی که آنها از مصرف سیگار خودداری می کنند به کاهش خود ادامه می دهد.

3- کنترل پرفشاری خون

   فشار خون‌ بالا عبارت‌ است‌ از افزايش‌ فشار وارده‌ از جريان‌ خون‌ به‌ ديواره‌ رگ‌هاي‌ خوني‌. فشار خون‌ بالا گاهي‌ قاتل خاموش ناميده مي‌شود، زيرا بي‌سروصدا و بدون علامت شخص مبتلا را به مرگ و پايان زندگي نزديك مي‌كند. زيرا تا مراحل‌ انتهايي‌ اكثراً هيچ‌ علامتي‌ ندارد.

اصول كلي درمان

اهداف درمان با توجه به ويژگي هاي هر فرد تعيين خواهند شد و ممكن است شامل كم كردن وزن، تغيير در برنامه هاي غذايي روزانه، ترك دخانيات، برنامه ورزش مناسب، و مهم تر از همه تغيير شيوه زندگي براي كاهش استرس باشد، از جمله:

1- وزنتان را كنترل كنيد. اگر اضافه ‌وزن داريد، رژيم بگيريد. كم كردن حتي يك كيلوگرم از وزنتان هم مفيد است.

2- ورزش : مرتب ورزش كنيد. 30 دقيقه ورزش در هر روز بهترين راه مبارزه با پرفشاري خون است.

3ـ مصرف روزانة نمك را كم كنيد نمك در بسياري از غذاهاي بسته‌بندي‌شده، نوشابه‌هاي گازدار، جوش‌شيرين و بعضي شربت معده‌ها وجود دارد.

4ـ از رژيم غذايي حاوي ميوه و سبزيجات فراوان، لبنيات كم‌چرب و غذاهاي حاوي پتاسيم نظير دانه‌هاي سبوس‌دار و خشكبار استفاده كنيد.
5 ـ از مصرف مشروبات الكلي بپرهيزيد.

6ـ اگر از داروهاي پايين‌آورندة فشار خون استفاده مي‌كنيد، طبق دستور پزشك عمل كنيد تا بهترين نتيجه به‌دست آيد.

داروها
در صورتي كه اقدامات محافظه كارانه فوق موثر نباشد، با استفاده از داروهاي ضد فشار خون مي توان فشار خون را پايين آورد. از مصرف داروهاي سرماخوردگي و سينوزيت خودداري كنيد. اين داروها حاوي افدرين هستند كه باعث افزايش فشار خون مي شود.

از چه غذاهايي بايد پرهيز كرد؟

1 ـ از سوسيس، كالباس، كنسرو گوشت، برگرها و ساير فرآورده‌هاي گوشتي به علت دارا بودن مقادير بالاي سديم بايد پرهيز كرد. سبزي‌هاي كنسروشده در آب نمك، زيتون شور، چيپس و ساير تنقلات شور نيز نبايد مصرف شوند.

2ـ ماهي دودي يا كنسروشده و تن ماهي سرشار از سديم هستند.

3ـ سس‌ها، ‌سوپ‌ها، قرص‌هاي گوشت، كنسرو لوبيا و ساير غذاهاي آماده مصرف مي‌تواند سبب تشديد بيماري شود.

4 ـ مصرف الكل با فشاربالا ارتباط داشته و مي‌تواند سبب تشديد بيماري شود.

5 ـ در طبخ به جاي كره و روغن نباتي جامد بهتر است از روغن زيتون، سويا و كانولا استفاده كرد.

6 ـ مواد حاوي كافئين از قبيل قهوه، چاي، نوشابه‌هاي كولا و شكلات، سبب افزايش فشارخون مي‌شوند و بايد در حد اعتدال مصرف شوند.

4- کنترل دیابت

بیماری قند یا دیابت، در نتیجه اختلال در تولید و عملكرد انسولین در بدن به وجود مي آ‌ید. انسولین پس از تولید در لوزالمعده باعث ورود قند به داخل سلولها می شود. لوزالمعده فرد مبتلا به دیابت، انسولین مورد نیاز بدن را تولید نمي‌كند (دیابت نوع 1) یا انسولین كارآیی لازم را در بدن این افراد ندارد (دیابت نوع 2). از ین رو، قند در بدن افراد دیابتی مصرف نمی شود، در نتیجه قند خون به مقدار قابل ملاحظه‌ی افزیش مي‌یابد.

5 اصل كنترل دیابت

 این 5 اصل عبارتند از: آموزش، كنترل روزانه، تغذیه صحیح، فعالیت جسمانی و مصرف منظم داروها (قرص یا انسولین)

 آموزش

امروزه دیگر شکی باقی نمانده است که افراد دیابتی تنها در صورتی موفق به کنترل دیابت خود خواهند شد که آموزشهای لازم را دیده باشند. در واقع آموزش را می توان به طور قطع به عنوان مهمترین پایۀ درمان دیابت به حساب آورد.

کنترل روزانه قند خون

کنترل روزانه قند به افراد دیابتی و پزشکان این امکان را می ‌دهد تا قند خون را بطور مطلوب کنترل نمایند.

زمانهای کنترل قند خون:

•         اگر تحت درمان با انسولین هستید حداقل روزی 3 الی 4 بار قند خود را اندازه گیری کنید.

•         اگر تحت درمان قرص هستید یا با رژیم دیابت خود را کنترل می کنید حداقل روزی یک بار قند خود را اندازه گیری کنید.

•         مهمترین زمانها برای اندازه گیری قند خون صبح ناشتا و 2 ساعت بعد از وعده های غذایی است.

توصیه های غذایی

1. مصرف وعده های منظم غذا.

2. مصرف رژیم کم چرب،  چربى هاى گوشت ها (چربى هایى كه با چشم دیده مى شوند) و پوست مرغ را حتماً جدا نمایید

3. عدم مصرف قندهای ساده مانند قند، شكر، عسل ، شکلات، شیرینى ، مربا ، آرد سفید

4. مصرف انواع میوه و سبزی، حبوبات و غلات سبوس دار.

5. از نوشابه های بدون قند، بیسكوئیت های بدون قند استفاده كنید.

6. به جای آب میوه از میوه تازه استفاده كنید.

7. روزانه حداقل 8 لیوان آب بنوشید.

8- مصرف سیب زمینى ، هویج و آردهاى سفید و جوانه گندم آرد شده براى شما ممنوع است. 

9- از نان سبوس دار  مثل نان سنگك و نان جو استفاده نمایید.

10- بجای سرخ کردن غذاها را كباب پز یا بخارپز کنید.

11- کلم بروکلی، جو، مغزها ، قارچ خوراكى، سبوس غلات، ریواس  و مخمر از منابع غنى كروم هستند و به تنظیم قند خون كمك مى كند.

12- آنتى اكسیدان ها  شامل ویتامین های C ,  E  و A  از مواد بسیار مهم براى حفاظت از سلول هاى لوزالمعده هستند، بنابراین از منابع حاوى این ویتامین استفاده كنید. ویتامین C در سبزیجات و میوه های تازه و بیشتر در  پرتقال، گریپ فروت، انواع لیمو و نارنگی، کیوی، انواع توت، گوجه فرنگی، فلفل دلمه ای،  و سبزیجات برگ سبز موجود است. بهترین منبع ویتامین E آجیل و روغن های گیاهی مثل؛ روغن آفتابگردان، بادام ، گردو ، ذرت  و زیتون  است. ویتامین A  در میوه هاى رنگى به خصوص میوه های زرد و نارنجى و سبزى هاى سبز تیره مثل هویج ، اسفناج ، زرد آلو  ، گریپ فروت قرمز فراوان یافت می شود

13- خوردن میوه ها با پوست باعث افزایش تدریجى قند خون مى شود. جالب است بدانید كه بیشتر ویتامین ها و مواد معدنى در لایه هاى نزدیك به پوست میوه ها قرار دارند

14- از مصرف میوه هاى بسیار شیرین مثل موز  ، انجیر  ، خربزه، انگور  شیرین و... . پرهیز کنید.

15- ادویه هایی مثل؛ دارچین  ، میخك ، زردچوبه ، برگ بو، فعالیت انسولین را تشدید مى كنند

ورزش

ورزش منظم سبب مصرف قند خون و کنترل آن در بدن می‌شود علاوه بر آن سبب بهبود و پیشرفت جریان خون در قلب و ریه‌ها می‌گردد.

کنترل مطلوب دیابت